Anarchisme op ons continent

Het moderne anarchisme heeft in Europa en Nederland een vrij lange geschiedenis. Op deze pagina vertellen we meer over die geschiedenis.

Anarchisme in Europa

Het anarchisme is ontstaan in Europa en de eerste anarchist was waarschijnlijk William Godwin in 1793. Hij schreef het boek Political Justice, waarin hij zijn aversie van een machtige overheid liet blijken. Het duurde daarna tot 1850 voor er een schrijver kwam die zichzelf anarchist noemde. Pierre-Joseph Proudhon was de eerste anarchist die zichzelf zo noemde in een boek (1850).

Iets later kwam de anarchist Michail Bakoenin met nieuwe theorieën en zijn ideeën waren een stuk socialistischer. Bakoenin wist met zijn ideeën veel volgers te krijgen, waardoor anarchisme tot de Eerste Wereldoorlog een belangrijke ideologie was die vooral onder de arbeiders erg belangrijk was.

Het imago van het anarchisme kreeg echter rond het jaar 1900 een flinke deuk doordat Carlo Cafiero met de anarchisten van de daad kwam. Het was een gewelddadige afsplitsing en volgers van de beweging hebben veel politici vermoord.

In latere jaren wist de Rus Peter Kropotkin met een nog socialistischer model een minder gewelddadige variant van het anarchisme te introduceren. Hij was voor collectivisme en hij wilde vooral druk uitoefenen via vakbonden. De invloeden hiervan zien we zelfs vandaag de dag nog terug.

Anarchisme in Nederland

In 1907 werd het Internationale Anarchistische congres gehouden in Nederland en er kwamen veel anarchisten op het congres af. Er werden belangrijke discussies gevoerd, maar tot een samenwerking tussen de verschillende vormen van anarchisme kwam het niet. De verschillen zouden te groot zijn.

Nederlands bekendste anarchist is waarschijnlijk Domela Nieuwenhuis. Hij was een socialist die later anarchist werd en het blad De Vrije Socialist uitgaf. Nieuwenhuis overleed in 1919 en er werd in 1931 een standbeeld voor Nieuwenhuis onthuld op het Nassauplein in Amsterdam.

De uitgave van zijn blad werd overgenomen door Gerhard Rijnders en hij ging in de jaren daarna door met de uitgave van het blad. Zelfs in de Tweede Wereldoorlog wist Rijnders het blad uit te geven en er was regelmatig kritiek op de Duitsers in het blad te lezen.

Het blad bleef, ook na Rijnders dood in 1950, verschijnen tot in de jaren ’90. Daarna kon er geen subsidie meer worden gekregen en werd de uitgave van het blad te duur.

De pinksterlanddagen

De pinksterlanddagen zijn een anarchistisch festival dat sinds 1927 jaarlijks wordt georganiseerd. Er komen vandaag de dag ongeveer 500 mensen op de dagen af en er zijn politieke bijeenkomsten over verschillende onderwerpen. Naast de bijeenkomsten is er ook een cultureel programma met muziek, dans, film en theater. Er treden artiesten uit binnen- en buitenland op.